تاثیر استاد جلال ذوالفنون در موسیقی ایران زمین
درباره استاد جلال ذوالفنون سخن ها رفته است طوری که نام ایشان در ذهن ایرانیان با سه تار گره خورده است. هر سخنی پیرامون منش و نقش آفرینی ایشان گوییم جز تقدیر از ایشان نمی توان گفت از این رومیخواهیم تاثیر ایشان را در موسیقی ایران زمین با بیان جزئیاتی فنی در امر سه تارنوازی بیان نماییم:
در مقوله سه تارنوازی:
در این مقوله در دو بخش مجزا به بحث می پردازیم
الف) پارامترهای سه تارنوازی استاد ذوالفنون:
*در بحث مضراب:
استاد ذوالفنون علاقه مند به اجرای مضراب هایی نرم که مضراب های ریز شان همراه با واخوان های زیبا از سیم های بالا داشتند و از این رو معتقد به کوک های سیم باندازه استاندارد جهانی (نت دو بمل) Bدیاپازون) نبودند و در بیشتر نوازندگی های خود کوک سیم اول را یک پرده شل تر از دیاپازون( تنظیم می کردند که البته این قانون در بقیه سیم ها نیز صادق است.
در جاهایی نیز از عنصر مضراب تک سیم با مضراب های چپ باصطلاح پشت ناخن به زیبایی استفاده می نمودند نمونه ای از این را در پیش درآمد شور در آلبوم تکنوازی سه تار با نام پیوند اثر استاد ذوالفنون که در آن، مضراب های پشت ناخن همراه با تکنیک قطع کردن صدای نت (استاکاتو) بصورت منحصر بفردی اجرا شده است می توان نام برد.
از جمله نو آوری های استاد ذوالفنون در سه تارنوازی می توان به افزودن سونوریته جدید صدایی از سه تار با بهره گیری از تک سیم مشتاق ( سیم مجاور با سیم بم) می توان یاد کرد که در این تکنیک گویی صدای تک سیم مشتاق بعنوان پایه بوده و همزمان با آن، نت های سیم اول بعنوان ملودی اجرا می گردند که واقعا صدای دل انگیزی ایجاد می کند و در عصر جدید، استاد بهداد بابایی بسیار از این تکنیک در تکنوازی های خود استفاده می کنند.
*در بحث تکنیک های انگشت گذاری بر روی دسته سه تار
بطور شاخص، از تلفیق تکنیک کندن و مضراب بر روی نت مشخص بصورت بسیار لطیف استفاده می نمودند که نمونه ای از این مثال را میتوان در اجرای آهنگ جاودانه آتش در نیستان با آهنگسازی استاد ناظری و تنظیم زیبای استاد ذوالفنون نام برد.
* چهارمضراب ها :
اصولا در اجرای چهارمضراب ها، یکی از متداول ترین پایه های چهارمضراب ( راست-چپ ، راست-راست ، چپ) که منسوب به استاد ابوالحسن صبا ست را استفاده می نمودند و از دیگر فرم های چهارمضراب کمتر استفاده می کردند.
ب) آهنگسازی و گروه نوازی :
آهنگسازی استاد ذوالفنون (با توجه به شخصیت ساده و لطیف که داشتند ) کاملا ساده و اصطلاحا دلی بوده و همین سادگی بیان باعث آن شده که در عین عمیق بودن معانی ، بسیار برای ایرانیان جذاب باشد و افراد زیادی بسمت موسیقی سنتی و بخصوص ساز سه تار سوق داده شوند.
از جمله نوآوری های استاد ذوالفنون پیرامون بحث گروه نوازی می توان به تنظیم همنوازی چند سه تار همراه با ساز های کوبه ای (بخصوص دف) اشاره نمود که در نوع خود بسیار زیبا و با استقبال فراوانی روبرو شده است که از جمله کارهای زیبای ایشان با خوانندگان مختلف می توان به آلبوم های :
گل صدبرگ و آتشی در نیستان با صدای شهرام ناظری و همچنین شرح فراق، نرگس مست و طریقت عشق با صدای حسام الدین سراج و شیدایی با صدای صدیق تعریف را نام برد.
در مقوله آموزش موسیقی :
در کنار فعالیت های ارائه شده بعنوان آلبوم های موسیقی می توان از نقش آفرینی موثر استاد جلال ذوالفنون پیرامون بحث آموزش سه تار یاد کرد. همانطور که همه می دانند اولین روش آموزش تار و سه تار از طریق استاد علی نقی وزیری و شاگردان زیر نظر ایشان نگارش شده که بعنوان روش آموزش موسیقی در هنرستان ملی ایران به کار گرفته شده است که البته موفق هم بوده است.
استاد جلال ذوالفنون با توجه به بینش باز خود که چرا فقط افراد هنرستان بتوانند آموزش موسیقی در ساز های تار و سه تار با روشی مدرسه ای (منطقی) فرا بگیرند، کتابی برای آموزش سه تار تدوین نمودند که بر پایه ردیف دستگاهی موسیقی ایرانی باشد تا بتواند احساس موسیقی ایرانی را به هنرجوی سه تار در عین آموزش اصولی بیاموزاند و همین کاستی در آموزش تار و سه تار باعث آن شد که افرادی در تمامی سنین بتوانند خود را در بوته آزمایش قرار دهند و در حد توان تمرینی و ذهنی خود بتوانند از نوای دل انگیز موسیقی ایرانی بهره مند گردند .
از این رو میتوان گفت گسترش سه تارنوازی نوین در ایران، خود را مدیون استاد جلال ذوالفنون چه در بحث نوازندگی و چه در بحث آموزش می داند.
یاد و نامش تا ابد جاوید باد
