تفاوت بین الگوهای سه تار و اندازهء آن
برخی از دوستان راجع به تفاوت بین الگوهای سه تار و اندازهء آن سوالاتی پرسیدند که به اختصار توضیح میدهم.
اساسا” ساز سه تار بر سه الگو و در اندازه های (عرض دهنه) زیر ساخته میشود که این تفاوتها عمدتا” تعیین کنندهء جنس, حجم, زنگ و طنین صدای ساز میباشد.
1_ کوچک (13cm تا 14cm)
2_ متوسط (14cm تا 15.5cm)
3_ بزرگ (16cm تا 16.5)
ابهام در خصوص الگوهای سه تار
شاید اینطور تصور شود که هرچه دهنهء کاسه بزرگتر باشد صدای بم تر و قوی تری از ساز ایجاد میشود و یا اینکه هر چه دهنهء ساز کوچکتر باشد صدای ساز زیرتر و ظریفتر خواهد بود…
که به واقع اینطور نیست!
اصولا” اندازهء کاسه در سه تار بیشتر جنس و حجم صدای آنرا در بر میگیرد و بر اساس الگوهای مرجع صوتی برای ایجاد جنس مورد نظر صدای سه تار این اندازه ها نیز توسط سازنده انتخاب میشود…
به طور کلی سازسازی تابع یک قانون یکسان و غیر قابل تغییر نمیباشد و اگر بر این اساس بخواهیم توضیح و تحلیلی پیرامون ویژگی هریک از الگوها داشته باشیم به طور نسبی و معمول به شرح زیر میباشد که هریک از این ویژگیهای صوتی به شدت تابع شیوه های نوازندگی نیز هستند!
1_ سازهای کاسه کوچک از صدای قویتر , بلندتر و زنگ دار تری نسبت به اندازه های دیگر سه تار برخوردار هستند و به اصطلاح قلدر میباشند و با این نیت انتخاب میشوند که چنین ویژگیهای صدایی را در آن ایجاد کنند. مانند: سه تارهای هاشمی در آثاری چون (کاروان صبا استاد شعاری و جوی نقرهء مهتاب استاد بهداد بابایی)
2_ سازهای کاسه متوسط دارای صدایی بم و نرمتر نسبت به سازهای کاسه کوچک هستند و معمولا” دارای صدایی حجیم تر نیز هستند.
مانند: هاشمی( ساز دست استاد علیزاده در آلبوم آن و آن)
3_ سه تارهای کاسه بزرگ به دلیل ضخامت صفحه نسبت به عرض دهنهء کاسه از صدای نرمتر , حجیمتر , پرطنین تر و بم تری برخوردارند که دارای لطافت و زنگ خاصی نیز هستند.
مانند: سه تار کمالیان در آثار استاد لطفی از جمله (گریهء بید) و سعید خان هرمزی(ردیف نوازیها)
و نیز اغلب آثار استاد عبادی(عشقی و زنگنه) و…
البته لازم به ذکر است توضیح پیرامون صدا و صداشناسی و جنس صدای ساز به صورت مکتوب و با استفاده از ادبیات صوتی کمی دشوار میباشد! در هر حال امیدوارم این توضیحات تا حدودی برای دوستان مفید بوده باشد.
در نهایت پیشنهاد می کنم فرصت داشتید این مطالب را هم مطالعه بفرماید .
یک پاسخ
با درود و سپاس از مطالب آموزنده شما . اما توجه داشته باشد در نشر مطالبی که با نام اشخاص مطرح و صاحب نام همچون آقای صادقی که از سازندگان نام آشنایی ساخت سه تار می باشند باید با دقت و وسواس لازم لحاظ شود تا اطلاعات نادرست به خواننده منتقل نگردد (چون ممکن است به عنوان منابع مورد اعتبار مورد استفاده قرارگیرند . )در این مقاله عرض دهانه کاسه ها بجای سانتی متر ( cm) اشتباها میلی متر (mm) ذکر شده است که لازم به اصلاح می باشد.