استاد عشقی

محمد نوایی معروف به عشقی   محل سکونتش در تجریش ، خ مقصود بیگ،کوچه ثقفی ، شماره 16 ، آرامگاه او در بهشت زهرا ،قطعه 104 ردیف 67 شماره 38 به خاک سپرده شد. سه تار ساز مشهور معاصر ، به تار سازی نیز اشتهار و اهتمام داشت.

او فرزند پدری به نام رضا ، اهل کنگاور کرمانشاه بود و از 13 سالگی بهره مند از استادی معروف به نام سید جلال . در سال 1350 آغاز همکاری او با مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ، بنا به دعوت دکتر داریوش صفوت بود.

عشقی درویشی آزاد از هر گونه قید و بند ، در دنیای تجرد خویش ، با طبع بلند ، نه تکیه بر اغنیا می زیست. سه تار می نواخت و همراه آن زمزمه ای سر می داد ، تکیه کلامی داشت : (( یا هو )) و گاهی آن را تکرار می کرد : خدایا! عشقی قلندر به جز تو بی نیاز است و یا عشقی قلندر ، عشقی خداپرست محل کارش را مقدس می داشت. گوشه ای از مغازه ، محل زندگی، و ابزار کار عشقی! سه تار های عشقی از کیفیت صوتی مطلوبی برخوردار است.

استاد احمد عبادی معتقد بود سه تار عشقی چیز دیگر است و بهترین سه تاری است که می توان از لحاظ زنگ و قدرت صدادهی به آن عنوان بهترین را داد. (ضمناً استاد داریوش طلایی نیز ردیف سه تار نوازی را با ساز عشقی اجرا نموده است).

از ویژگیهای سه تار محمد نوایی معروف به عشقی می توان به تحکیم کاسه ، تحدب صفحه ، و خوش دست بودن آن اشاره داشت ولی ویژگی بارز آن، بالانس صدا دهی در اکتاو های زیر وبم ، خوش صدایی همه سیمها ، بصورت ابریشمی و مخملین و قابلیت مضراب خوری که در تمام کوک ها خوش می خواند. و دارای دو مشخصه ظاهری یکی به شکل اشک که در گلویی سه تار و معمولا” با صدف سفید کار شده و کلمه (( عشقی )) که در بالاترین قسمت کاسه ، در کنار سیم گیر ( قسمتی که دست هنگام نواختن روی کاسه گذاشته می شود) با خطی عامیانه و با مداد حک می کرد.

البته تمام سازهای عشقی دارای مهر نبودند. استاد عشقی پنج نوع سه تار می ساخت و برای هر کدام یک قالب مخصوص داشت.

1- سه تار ( کاسه بزرگ 11 ترک ) عشقی ،که بیشتر از بقیه طرفدار داشت.

2- سه تار ( کاسه متوسط 11ترک) کمی کوچکتر از نوع اول اما با قالبی کشیده تر (جره) که در نوع خود زیبا و خوش صداست.

3- سه تار کوچک یا سازهای مسافرتی با 9 ترک .

4- سه تار کوچک کتابی با کاسه تخت که به آن زیر عبایی میگفتند.

5- سه تار ( پوستی از ابداعات عشقی) با قالبی بزرگتر و با پنجه ای زیبا ، روی صفحه آن به شکل قلب حغره ای ایجاد می نمود و پوست بر روی آن می کشید و خرک ساز را که شبیه خرک تار بود بر روی پوست مستقر می ساخت.

استاد-صفوت-با-ستار-عشقی

استاد-صفوت-با-ستار-عشقی

محمد نوایی معروف به عشقی بجز این پنج نوع سه تار ، سه تار کاسه یک تکه نیز می ساخت . نمونه ای از سه تار پوستی، کتابی ابداعی عشقی، علامت مستطیل در گلوئی ساز ، به پیروی از استادش سید جلال بود.

عشقی یکی از بهترین شاگردان استاد سید جلال تار ساز و سه تار ساز معروف به شمار می رفت . عشقی نه تنها سه تار ساز خوبی بود ، بلکه تار های نخبه ای هم ساخته است ، اما دلبستگی اصلی او ساختن سه تار بود. سه تار هایش خوش دست ، سبک وزن و خوش صدا و بسیار زیبا است .

امروز هنرمندان به داشتن سه تار های عشقی افتخار می کنند . سه تار های او علاقمندان و جویندگان بسیاری دارد .

مرحوم عشقی از کسانی بود که کارگاهش محفل استادان بنام و برجسته زمان بود و اگر چه بهره ای از زندگی هنری اش نبرد ، اما نام او و کارهای ارزنده اش ، همواره در یادها و خاطره ها زنده و جاوید است. هنرجویان بسیاری در زمینه ساخت ساز از دانش ومهارت عشقی برخوردار شدند . که بعضی از آنها در این صنعت به مرتبه والایی رسیده اند. از جمله فرمان مرادی که امروز استادی قابل است .

فرمان مرادی حق شاگردی را در مورد استادش کاملا” به جا آورد و تا آخرین لحضه حیات او یار ومدد کارش بود. ضمنا سه تاری از عشقی به یادگار از مرکز حفظ و اشاعه موسیقی که بیشتر توسط شاگردانش در آنجا ساخته شده نیز موجود است .

تذکر مولف: سه تار هایی از مرحوم عشقی دیده شده که کاسه ، صفحه ، دسته و قسمتهایی از آن تعویض و بسیار بد توسط سازندگان دیگر تعمیر شده و موجب گشته صدای آن بسیار بد باشد…

محمد نوایی معروف به عشقی (5-1282ش=صبح دوشنبه 1366/9/30=1987م تهران)

 

 (برگرفته از صفحه جناب مجید امیراصلانی)
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید