چرا سه تار دیگران را دست میگیرم، پرده هایش نا آشناست ؟

پاسخ کوتاه: طول ارتعاش متفاوت ، دقیق نبودن جای خرک

تفاوت طول سیم مرتعش و تنظیم نبودن محل خرک از دلایل تفاوت جای پرده‌ها هستند. البته تفاوت الگوی ساخت سازها لزوماً نشانه وجود ایراد نیست.

مقدمه:

در پاسخ به این پرسش باید دانست ایرانیان از دیرباز در هر  دسته و مقوله ای، بیشتر بصورت هنری می اندیشیدند نه صنعتی و مقوله ساز سازی نیز از جمله این دسته هاست. در گذر زمان ، الگوهای متفاوتی در ساخت تار و سه تار بدست آمده است و هر سازنده ای بر اساس ذوق فردی خود به یکی از الگوهای  کاسه کوچک، کاسه متوسط و بزرگ بیشتر علاقه داشته که باغث آن شده تا سه تار در الگوهای مختلفی ساخته شود اما در ابعادی متفاوت! برای مثال بسیار احتمال دارد از دو سازنده مختلف،  یک الگوی کاسه کوچک ببینید اما اگربرای مقایسه  روبروی هم بگذارید دقیقا ابعاد کاسه و دسته بر روی هم منطبق نباشند.

دلایل فنی

1-تأثیر طول ارتعاش سیم بر فاصله پرده‌ها

در سازهای زهی،( از جنبه فیزیکی) طول ارتعاش باعث ایجاد فرکانس می شود و این ظول ارتعاش مابین خرک تا شیطانک می باشد( یعنی پشت خرک و یا پشت شیظانک هنگام مضراب زدن نمی لرزد) معمولا جای شیطانک در تار و سه تار ثابت است اما جای خرک بدلیل متغیر بودن الگوی کاسه ها (آنچنان که در مقدمه آمده است) دقیقا یک جای ثابت بر روی تمامی سه تارها نمی باشد و از این رو در سه تارهای کاسه بزرگ جای خرک(نسبت به شیطانک) متفاوت از سه تارهای کاسه کوچک می باشد و این باعث آن می شود که طول آزاد ارتعاش سیم در سه تارهای مختلف فرق کند و به این خاطر جای پرده ها ممکنست کمی جابجا گردد.

از آنجایی که هنرجوی مبتدی بصورت چشمی به اندازه فاصله بین پرده ها دقت می کند تا مثلا جای پرده نت سل بر روی سیم اول را بشناسد اگر کمی پرده های قبل و بعد از نت سل جابجا گردند( در حد میلیمتر) باعث سردرگمی ذهنی هنرجو خواهد شد که نمی تواند جای پرده های را بدرستی بشناسد.

2- تأثیر جای نادرست خرک بر فالش شدن پرده‌های سه‌تار

در بسیاری از سازندگان باصطلاح سری ساز ، بسیار پیش می آید که دقت فراوانی در جایگذاری درست خرک بر روی سه تار انجام نمی دهند. این امر باعث آن می شود که پرده ه ای را بصورت نادرست بر روی نت های سیم اول تنظیم می کنند غافل از اینکه همان پرده بر روی سیم اول که صدای نت سل را می دهد، بر روی سیم دوم صدای نت رِ را بصورت دقیق نمی دهد ( فالش است) از این رو ممکنست کلا نظم پرده های به هم بریزد که همان مشکل سردرگمی پرده ها از نظر چشمی برای هنر جو پدید آید.

راهکار عملی:

چگونه جای صحیح خرک سه‌تار را بررسی کنیم؟

برای اطمینان از درست بودن جای خرک بر روی سه تار، مراحل زیر را انجام دهید:

1-سیم ها را (بخصوص سیم اول و دوم) با دقت فراوان کوک نمایید.

2- حال بر روی پرده مشخصی از ساز ( مثلا نت سل سیم اول) آزمایش نمایید که با مضراب زدن نت سل ، تیونر نت سل را دقیق نشان می دهد یا خیر؟

اگر دقیق نشان داد یعنی جای قرارگیری پرده سل شما بر روی سیم اول درست است و در غیر اینصورت باید پرده سل را با آزمون و خطا آنقدر جابجا کنید تا صدای نت سل را تیونر دقیق نشان دهد.

3-حال که پرده نت سل بر روی سیم اول دقیق شد همین پرده را بر روی سیم دوم ( که نت رِ می باشد) ببینید دقیق است یا خیر؟(در صورت دقیق بودن نت آزاد سیم دوم بر اساس تیونر)

اگر نت سل سیم اول و همچنین آزاد سیم دوم بر اساس تیونر دقیق بودند اما نت رِ سیم دوم دقیق نبود، حاکی از آنست که جای خرک ساز شما با ایراد جدی همراه می باشد و باید پیش فردی ببرید که در این زمینه تجربه کافی را داراست.

توصیه :

توصیه اکید ما اینست که با آموزگار با تجربه ای مشورت نمایید که کاملا به این امور واقف بوده تا شما سازی استاندارد را برای آموزش داشته باشید تا هم گوش شما به شنیدن صدای نت درست عادت کند و هم اینکه فاصله درست پرده ها باعث نظم درست انگشت گذاری در پوزیسیون های مختلف خواهد شد.

در این راستا خانه سه تار کوشیده است سازهایی با استاندارد های گفته شده در بالا به هنرجویان علاقه مند سه تار معرفی نماید بلکه راهگشای خوبی در ادامه روند آموزش هنرجویان باشد.