استاد معین تند دست

اصول نواختن و تربیت حرفه ای نوازندگی

اصول نواختن و تربیت حرفه ای نوازندگی

تکنیکهای علمی و عملی تمرین موسیقی

حتما شنیده اید کسی ۱۰ سال است کلاس می رود و هرروز هم می تمرین می کند ولی اصلا سازش شنیدنی نیست . چه اتفاقی افتاده که او تمرین کرده ولی پیشرفت نکرده است؟ با تمرین صحیح است که پیشرفت حاصل می شود و شیوه درست تمرین مبتنی بر اصول و قواعدی است که پیروی از آنها متضمن افزایش بهره وری می گردد.

پیش نیاز های عمومی و نکات قبل از تمرین

آمادگی جسم و روان

یک نوازنده همیشه باید عضلاتش آمادگی تمرین و اجرا برای چند ساعت متوالی را داشته باشد. این کار مستلزم داشتن بدنی ورزیده می باشد و برای این منظور ورزش جزیی الزامی از کار موسیقی است (البته موسیقی جدی که تکنیک قابل قبول و سرعت از آیتمهای آن می باشد ) همچنین نحوه تمرین باید به گونه ای باشد که توانایی یک عمر نوازندگی را به دنبال داشته باشد. بعضی ورزشها و حرکات ممکن است برای یک ورزشکار مناسب باشد ولی می تواند برای یک نوازنده آسیب رسان باشد. حرکات ورزشی نامناسب و نیز تمرین موسیقی بد و نادرست به مفاصل فشار می آورد و حتی ممکن است باعث بد شکل شدن انگشتان شود و یا بیماریهای مزمن نوازندگی را به وجود آورد به نحوی که دیگر نتوان ساز نواخت.

یک موسیقیدان علاوه بر داشتن بدنی ورزیده باید از نظر روانی دارای فکری آزاد و راحت باشد. زمانی که برای تمرین موسیقی به اتاق می رویم باید در را به روی کل دنیا ببندیم. با تمرینات مدیتیشن و ریلکسیشن و خود هیپنوتیزم می توانیم از نظر روانی ذهن خودمان را از مشکلات پیرامون منفک کنیم و خودمان را آماده تمرین و یا اجرا بنماییم.

تغذیه مناسب

چه غذاهایی قبل از تمرین یا کنسرت باید بخوریم و چه غذاهایی نخوریم ؟

قبل از تمرین ماست نباید خورد زیرا به علت دارا بودن اسید لاکتیک باعث شلی عضلات می شود همچنین الکل ،نیکوتین ،مواد مخدر ویاهرچیزی که سطح هوشیاری و تمرکز را پایین بیاورد.( هرچند ممکن است ابتدا به صورت مقطعی باعث افزایش هوشیاری گردد)

مصرف پروتین ، عسل ، ژله ، میوه جات ، شیر و ماست (درطول روز و نه قبل از اجرا) ، پاچه گوسفند . (گوشت گوسفند هم بهتر از گوشت گوساله است زیرا گوشت گوساله طبع سرد دارد و باعث خمودی می گردد.) می تواند به عملکرد بهتر مفاصل و انرژی افزایی کمک کند.

نکته: قبل از تمرین دستها را با آب گرم یا روغن بچه ماساژ میدهیم. با دست سرد هیچ وقت ساز نزنیم زیرا به عظلات آسیب می رساند. همچنین در جایی هم که دستمان گرم نیست هیچ گاه قطعات تکنیکی نزنیم.

نکته : یک دفتر درست می کنیم تحت عنوان دفتر تمرین روزانه . این کار تاثیر خوبی در ادامه کار دارد حتی اگر نام دفتر را روی جلد خوش خط تر بنویسیم یعنی کار را جدی تر گرفته ایم.

نکته : استفاده از آیینه می تواند به عنوان یک مربی اشکالات ما را هنگام انجام حرکتهای اضافی دست و بدن نشان دهد.

روش تمرین موسیقی

– اول تمرینات ساده راست و چپ به مدت ۵ دقیقه انگار که اولین روز است که ساز را شروع کرده ایم.

– بعد تمرین ریز روی سیمهای مختلف به مدت ۱۰ دقیقه.

-۲ دقیقه استراحت. (بهتر است در این زمان کم که فرصت دراز کشیدن نیست ، ساز را کنار بگذاریم دستها را رها کنیم و نفس عمیق بکشیم از شکم به نحوی که ریه ها از پایین به بالا از هوا پر شوند و بعد عمل بازدم را به نرمی و آهستگی انجام دهیم. )

زمان استراحت کم و زیاد نشود و استراحت کامل باشد (نه تلویزیون نه تلفن …) نقش استراحت ،حتی زمانی که سرشار از انرژی هستیم و بی نیاز از استراحت خیلی اهمیت دارد زیرا به نظم عادت می کنیم و ذهن موسیقیدان باید منظم باشد.

– ۱۰ دقیقه تمرین اتود در گامهای مختلف ( اگر زمان محدود تری داشتیم ، گام درسی که قرار است تمرین کنیم را می زنیم.) فاصله سوم ها و فاصله چهارم ها بعد نتها را سه تا سه تا می زنیم بعد چهارتایی ها بعد اتود هایی که پرش دارند و تریل دارند .

– ۵دقیقه استراحت کامل ( روی زمین دراز می کشیم ، چشمها بسته و بدن رها با نفسهای آرام و عمیق)

– مرور درسهای مهم و مطلب دار گذشته.

– تمرین مطالب جدید. یک چهارم زمان به درس هفته قبل تر اختصاص می یابد و سه چهارم به درس این هفته.

– آخر تمرین هم ۲۰ دقیقه یا نیم ساعت با ساز بازی می کنیم . چیزهایی می زنیم که نزده ایم و جاهایی می رویم که نرفته ایم. این کار تفکر واگرا را تقویت می کند و باعث افزایش خلاقیت می شود. با این تجربیات نوازنده صاحب سبک می شود.

با این شیوه دستها آسیب نمی بیند و تکنیک توسعه پیدا می کند.

تقسیم بندی بالا بر مبنای زمان تمرین در روز تقسیم می کنیم مثلا اگر قرار است دو نوبت و یا بیشتر در روز تمرین بنماییم این تقسیم بندی را در همه این وعده های تمرینی انجام می دهیم. همچنین زمانهای فوق را بر مبنای زمانی که در اختیار داریم به دست می آوریم و تقسیم بندی زمانی هر کسی در طول هفته و ماه تغییر پیدا می کند .

نکته : برای اینکه سیناپس ها در مغز به خوبی تشکیل شوند باید تمرینهای روزانه را انجام دهیم. اثر کار مداوم به مراتب بیشتر از تمرینات طولانی و منقطع است.

نکته : در اتاقتان سازتان را جمع نکنید. به نحوی که هر زمان که از کنار آن رد می شوید بتوانید به راحتی آن را به دست بگیرید و بنوازید.

نکته : هرجلسه تمرین باید کل عمر نوازندگی ما را به تصویر بکشد. اگر از اول قطعات سریع و چهار مضراب بزنیم به دست آسیب می رساند.

نکته : به موازات تمرین عملی یکی از مواردی که در پیشرفت نوازندگی تاثیر زیادی دارد نقش تخیل در هنگام شنیدن نوازندگی دیگران است.

نوازندگی دیگران را باید تخیل کنیم . همچنین در جواب آواز . برای این کار باید شنیدن حرفه ای موسیقی را یاد بگیریم و تمرین کنیم. باید یک قطعه موسیقی را هنگام شندن تخیل کنیم. (کتاب جهان هولوگرافیک ترجمه داریوش مهرجویی کتاب مفیدی است برای پی بردن به تاثیر بالای تخیل در پیشرفت عملی کار)

نکته : روزی که انرژی کافی برای تمرین نداریم چه کنیم؟

جواب یک چیز است : تمرین.

یعنی باید با تمرین حال خوب را فراخوان کنیم و آن را جایگزین حال بدمان کنیم. ابتدا از تمرینهای ساده شروع کنیم و به تدریج که حال بهتر می شود و سطح انرژی بالا می رود تمرینات را سخت تر کنیم. این مساله برای ورزش هم صادق است . روزی که حس ورزش نداریم ، همان روز زمان ورزش کردن است.

اصول نواختن قطعه جدید

ابتدا سرکلید ها بررسی می کنیم . بعد وزن را و بعد نتهای میزان را. سپس وزن خوانی قطعه به همراه پا زدن. چند بار وزن خوانی می کنیم در این میان چیزهایی را از لابه لای قطعه کشف می کنیم مثلا این نت “فا” را من در بالا دسته ندارم و بنابر این باید کل جمله را در پایین دسته اجرا کنم. این نکات را با مداد بر روی کاغذ نت یاداشت میکنیم. (پاک کن و اتود همیشه و همه جا باید به همراه نوازنده باشد.) بعد از این کارها انگشت گذاری ها و مسیر نوازنگی را بررسی و تخیل می نماییم. در واقع ابتدا تخیل می کنیم بعد ساز می زنیم . این روش به مراتب مفید تر از زمانی است که از همان ابتدا ساز بزنیم.

بهترین کار قبل از مضراب زدن این است که ساز را بگیریم و بدون مضراب زدن انگشت گذاری نماییم تا جاهای مختلف مشخص گردند. وقتی همه چیز واضح شد ، دیگر کاغذ نت غریبه نیست و حکم آدرس آشنا را دارد. حالا نوبت ساز زدن با مضراب است. برای مضراب زدن هم ابتدا با سرعت پایین و کند می زنیم.

برای عود چون پرده ندارد ابتدا جای دقیق انگشتها را مشخص می کنیم تا جلوی فالشی ها رابگیریم بعد یا سرعت پایین مضراب می زنیم و کم کم سرعت را بالا می بریم تا به تمپوی لازم برسیم سپس روی دینامیک کار می کنیم و در انتها حس را می سازیم.

برای قطعات با تکنیک بالا بعد از گرم شدن دست ، قطعه را میزنیم ابتدا با فشار زیاد انگشتان ، به شکل مصنوعی و با فشار زیاد. این کار هم باعث تقویت ماهیچه ها می شود و هم به شکل گیری سریعتر سیناپس های مغز کمک میکند. با مترونم سرعت را کم کم و طی چند روز بالا می بریم.

فراموش نکنیم که فطعه را باید میزان به میزان فرا گرفت و پیش رفت و تا حل نشدن مشکل یک میزان هرگز وارد میزان بعدی نشویم.

ذولفنون

استاد جلال_ذوالفنون

جلال ذوالفنون سال ۱۳۱۶ در آباده متولد شد. در کودکی با خانواده به تهران آمد، تار پدر و ویلن برادرش او را با موسیقی آشنا کرد و از ده سالگی به نوازندگی سه تار پرداخت.

برای ادامه موسیقی به هنرستان موسیقی ملی رفت، در آنجا سه تار چندان مورد استفاده نبود و او اجباراً تار را برگزید. با سازهای دیگر چون ویلن نیز آشنا شد و آن را نزد برادرش محمود ذوالفنون آموخت و در این حال سه تار را همچنان می نواخت. در هنرستان از رهنمودهای مرحوم  موسی خان معروفی در زمینه تکنیک سه تار برخوردار شد و به این ترتیب هشت سال آموزش وی در هنرستان به فراگیری سه تار، تار و ویلن گذشت.
همزمان با تاسیس رشته موسیقی دانشکده هنرهای زیبا به آنجا راه یافت و با شخصیت های ارجمند موسیقی ایران نظیر مرحوم  نورعلی_برومند و  داریوش_صفوت آشنا شد و از این رو شناخت تازه ای از موسیقی اصیل و امکانات وسیع سه تار کسب کرد.
از سال ۱۳۴۶فعالیت خود را روی سه تار متمرکز کرد و در ادامه راه از روش‌های اساتیدی چون  ابوالحسن صبا،  ارسلان درگاهی و همچنین راهنمائی‌های ارزنده مرحوم استاد  احمد عبادی بهرهٔ فراوان یافت.
پس از پایان دانشکده در همانجا و در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ملی به تدریس سه تار پرداخت. در این سال‌ها از راهنمایی استادان  یوسف فروتن و  سعید هرمزی که از نوازندگان قدیمی سه تار بودند بر خوردار گردید.
او تا به حال در کنسرت ها و برنامه های متعدد هنری داخل و خارج کشور شرکت داشته و آثار هنری بسیاری از خود به جای گذاشته است.
در سال های آخر زندگی، او بیشتر به تدریس و تحقیق در زمینه نوازندگی سه تار پرداخت. در این رهگذر به شیوه‌ها و روش‌های تازه‌ای پرداخته که حاصل آن تألیف کتاب‌هایی در زمینهٔ آموزش و تکنیک سه تار و همچنین ضبط برنامه‌های متعددی به صورت کاست مخصوصا آثار ماندگاری چون  گل صدبرگ و  آتش د ر نیستان با صدای شهرام ناظری و همچنین آثاری برای تکنوازی از جمله آلبوم‌های  پرند،  پیوند،  پرواز،  دل آوا،  دانه های_مروارید،  رقص مضراب و … است.
جلال ذوالفنون در ۲۸ اسفند ۱۳۹۰ در کرج درگذشت و دوم فروردین ۹۱ در میان تشییع جمعیت زیادی از علاقمندان ش در امامزاده طاهر به خاک سپرده شد.
بی شک، نقش استاد ذوالفنون در اشاعه سه تار بعنوان سازی قابل در تکنوازی و گروه نوازی، بسیار بالا بوده است.

می توانید در این آدرس به قطعه ای نواخته شده توسط استاد ذالفنون گوش فرا دهید   https://t.me/setarhome/1418

راهشان پررهرو
@setarhome

مسعود بختیاری -4

بهمن علاءالدین خواننده (متخلص به مسعود بختیاری)

بهمن علاءالدین (متخلص به مسعود بختیاری) خواننده، ترانه سرا و آهنگساز مشهور بختیاری روز “بیستم مهرماه سال ۱۳۱۹ در شهرستان” مسجدسلیمان” و در خانواده ای پرجمعیت، سنتی و با فرهنگ از تیره ” زیلایی” در طایفه” بهداروند” از ایل” هفت لنگ ” بختیاری متولد شد. پدر وی “میرزا محمد کریم” ، مردی صاحب سواد وفرهنگ، مومن و متدین، روشن ضمیر و نیکو سرشت بود که به ادامه تحصیل و آموزش فرزندان خود بسیار علاقمند بود و مادرش “حاجیه لیمو خانم” زنی پاکدامن و مادری مهربان بود که از صدایی خوب و سیرتی نیکو برخوردار و در تادیب و تربیت فرزندان خود بسیار کوشا و مراقب بود.
بهمن علاءالدین در سال ۱۳۲۴بعلت تغییر محل خدمت پدرخود که در آنزمان در شرکت نفت مسجد سلیمان مشغول خدمت بود، به همراه خانواده به” لالی” نقل مکان نمود و در سال۱۳۲۸ که اولین مدرسه ابتدایی بنام” دبستان فردوسی” در این شهر راه اندازی شد؛شروع به تحصیل نمود و سپس سالهای اول و دوم دبیر ستان را در “اَمبَل” و در “دبیرستان هنر” به پایان رساند و در سال ۱۳۳۶ و به دنبال باز نشسته شدن پدر از خدمت شرکت نفت ؛مجددا به مسجد سلیمان بازگشت و تا سال ۱۳۴۰در “دبیرستان امیر کبیر” این شهر دوره تحصیلات دبیرستانی خود را به پایان رساند. مسعود بختیاری
علاءالدین در مهر ماه سال۱۳۴۱ در” سپاه دانش” به خدمت نظام وظیفه درآمد ودر دیماه همین سال پس از پایان دوره آموزش اولیه خدمت، به “دهستان قیدار” از بخش سلطانیه شهرستان زنجان اعزام و اقدام به تاسیس اولین مدرسه ابتدایی در آنجا نمود. وی در تابستان ۱۳۴۲و در ادامه خدمت سپاه دانش به” دهستان تِمبی” از بخش ” قلعه تُل” منتقل و تا پایان خدمت سربازی و بعد از آن که بلافاصله به استخدام آموزش و پرورش در آمده بود، تا سال ۱۳۴۸ در آموزش و پرورش شهرستان های ” ایذه” و “باغملک” به خدمت خود ادامه داد.در سال ۱۳۴۸ به آموزش و پرورش ” اهواز” ودانشسرای مقدماتی این شهر منتقل و ضمن انجام ادامه خدمت،موفق به اخذ مدرک فوق دیپلم ادبیات گردیده و سپس در مدرسه “ماندانا” ( شهید شجرات) بعنوان دبیر و ناظم به ادامه خدمت مشغول گشت و سرانجام در سال ۱۳۷۳ نیز به افتخار بازنشستگی نایل گردید.(۱)
بهمن علاءالدین خواندن آواز و سرودن ترانه را از همان سالهای دوران تحصیلات ابتدایی در “لالی” و به صورت غیرحرفه ای آغاز کرد و از سال ۱۳۵۰ با ارایه نخستین و جاودانه ترین اثر خود” دختر لچک ریالی”، دوره اول فعالیت حرفه ای خود را بطور رسمی با همکاری رادیو و تلویزیون اهواز ونفت ملی آبادان و اجرای کنسرت هایی در هفت تپه ،کرمان و ماهشهرآغاز کرد و با ورود خود به عرصه موسیقی، موسیقی بختیاری را وارد فاز جدیدی از تجربه خود نمود.(۲)
بهمن علاءالدین در سال ۱۳۷۹ به شهرستان” کرج” نقل مکان نمود و پس از طی یک دوره بیماری کلیوی وعمل جراحی مثانه در “صبحگاه روز جمعه، دوازدهم آبانماه ۱۳۸۵ “،در سن ۶۶ سالگی،به علت نارسایی قلبی در بیمارستان” کسری” جهانشهر این شهر دار فانی را وداع گفت. پیکر بهمن علا الدین علیرغم میل درونی خانواده ، بستگان و طایفه اش و با وجود درخواست های گسترده و اصرارهای فراوان همتباران و علاقمندانش، بنا به برخی دلایل و از جمله ضرورت انجام مشورت و بررسی های لازم به منظور انتخاب یک مکان مناسب در دیار پهناور ایل و تبار خود ، طی یک مراسم با شکوه،با حضور جمع کثیری از دوستان ،هوادارن،هنرمندان ملی و محلی و همتبارانش که سراسیمه از سراسر کشور خود را به کرج رسانده بودند و با اجرای برنامه های مختلف توسط فرهیختگان و هنرمندان کشور و بختیاری تبار و با بدرقه نوای ساز چپی محلی بختیاری به رسم بزرگان قوم خود،تشییع و درجوار تربت برخی از هنرمندان و فرهیختگان برجسته کشور نظیر استاد غلامحسین بنان ، حبیب اله بدیعی،مرتضی حنانه ،هوشنگ گلشیری ، احمد شاملو ، دلکش ،احمد عبادی،تقی ظهوری، پوران ،آغاسی ، قوامی ،احمد محمود(اعطاء)، وزیری،محمود مشرف(م .آزاد) و…. “بطور امانت” در “بقعه متبرکه امامزاده طاهر(ع) کرج” به خاک سپرده شد.
آثار وی در موسیقی بختیاری شامل:
ــ مال کنون
ــ هی جار
ــ تاراز
ــ برافتو
ــ آستاره
ــ بهیگ
ـــ ویر
و برخی آثار دیگر……

moin-pic-2

ردیفهای موسیقی ایرانی

ردیفهای موسیقی ایرانی
جوهره اصلی موسیقی کلاسیک ایرانی را که قدمتی هزار ساله دارد باید در ردیف های مختلف موسیقای به ارث رسیده از استادان این هنر جستجو کرد. « رپرتوار موسیقی
کلاسیک ایرانی٬ همراه با نظم و ترتیب سنتی آن٬ «ردیف نامیده می شود. برخلاف رپرتوار موسیقی کلاسیک غربی٬ که هر بخش آن را آهنگ ساز خاصی ساخته است و به
همان صورتی که در آغاز تصنیف شده اجرا می شود٬ ردیف مجموعه ملودی های سنّتی است که نوازندگان و موسیقیدانان در زمان های گوناگون جمع آوری کرده اند. بسیاری از
این ملودی ها به مایه های موسیقی شهری و روستائی باز می گردد هرچند با گذشت زمان منشأ و خاستگاه آنها فراموش شده است.
ملودی های موسیقی ایرانی از اواسط قرن سیزدهم هجری شمسی تحت عنوان ردیف نظم و ترتیب یافتند و راه تدریس موسیقی ایرانی را که رونقی تازه گرفته بود هموار کردند.
پیش از این تاریخ هر موسیقیدانی مجموعه ای از ملودی ها را به خاطر داشت و از آنها در اجرا یا تعلیم شاگردانش بهره می جست. کهن ترین ردیف ها ساخته دو استاد بزرگ
موسیقی ایرانی میرزا عبدالله و آقا حسینقلی است. این دو برادر همه عمر با اعتقاد و پشتکاری بی نظیر به تدریس ردیف های خویش گذراندند و ارزنده ترین موسیقیدانان و
نوازندگان نسل بعد از خود را تربیت کردند.
ردیف های استاد سه تار٬ میرزا عبدالله (۱۲۹۷­۱۲۲۲ هجری شمسی)٬ که حدود ۲۵۰ قطعه (گوشه) است٬ در هفت مجموعه بزرگ (دستگاه: شور٬ ماهور٬ همایون٬ سه گاه٬
چهارگاه٬ راست پنجگاه و نوا) و پنج مجموعه کوچک تر و ساده تر (آواز: بیات ترک٬ افشاری٬ ابوعطا٬ دشتی و اصفهان) تنظیم شده. این نظم و ترتیب در تمام ردیف های بعدی نیز
یکسان است. اما تعداد گوشه ها و نامگذاری آنها کم و بیش ممکن است متفاوت باشد. برای مثال استاد آواِز قرن حاضر٬ محمود کریمی٬ ردیفی را با ۱۴۵ گوشه به یادگار گذاشته
که به نظر می رسد تاکنون بیشترین تعداد گوشه در هر ردیف آوازی است. سبب فزونی گوشه ها در ردیف تار و سه تار نسبت به آواز٬ آن است که ردیف تار و سه تار علاوه بر دارا
بودن تمام گوشه های آوازی٬ گوشه هایی مختص به ساز نیز دارد٬ مانند چهار مضراب ها٬ رنگ ها و گوشه هایی مانند بسته نگار و مجلس افروز.
شکل گیری ردیف یا خانواده موسیقی دانانی شروع می شود که نوازندگان تار و سه تار بودند و از همین رو ردیف های اولیه بسیار وابسته و مأنوس با خصوصیات تکنیکی این دو
سازاند. افزون براین٬ چون روش استفاده از مضراب در سه تار اهمیّت بسیار دارد٬ ملودی های ردیف – که در اصل بیشترشان مختص آواز است – در ترکیب با سازهای مضرابی و
تحت تأثیر تکنیک آنها نظم بیشتری یافتند. این ملودی ها به دست موسیقی دانانی متبحر – که روشی هدفمندانه در جمع آوری ملودی ها به کار می بردند و طبعی ظریف
داشتند – به صورت بسیار دقیق و حساب شده در قالب یک موسیقی جدی و سامان یافته ریخته شد.
پیدایش ردیف به عنوان وسیله ای برای آموزش و زمینه ای برای انتقال موسیقی٬ نوعی دگرگونی انقلابی در جامعه موسیقیدانان آن زمان بود. هر گوشه ردیف نامی خاص و
شخصیتی مختص به خود دارد. منشأ پیدایش گوشه ها مختلف اند: برخی از آنها مثل درآمدها٬ نقش مایگی (ُمدال) دارند و به نظر می رسد از سیستم های مقامی موسیقی
هنری مشتق شده باشند. انواع دیگر گوشه ها فقط از راه ملودی خاص خودشان شناخته می شوند. خاستگاه این گوشه ها می تواند انواع موسیقی روستایی٬ شهری و
مذهبی (مانند تعزیه و امثال آن) یا موسیقی دراویش و حماسی (مانند نقالی و موسیقی زورخانه و امثال آن) باشد.
اولین کسانی که به نوشتن ردیف همت کردند غلامرضا مین باشیان (شاگرد و جانشین آلفرد لومر فرانسوی٬ مربی موسیقی نظام در مدرسه دارالفنون)٬ مهدیقلی هدایت و
علینقی وزیری بودند. اولین ردیف چاپ و منتشر شده٬ ردیفی است که به همت موسی معروفی به خط نت نوشته شده است و توسط وزارت فرهنگ و هنر در سال ۱۳۴۲ به چاپ
رسیده است. این کتاب چون با ادغام چند ردیف تألیف شده است٬ گوشه های تکراری زیاد دارد و به همین علت٬ حجم آن بیشتر از حد متعارف است. در دهه ٬۱۳۵۰ ر دیف هایی
توسط استادانی چون شهنازی٬ برومند٬ هرمزی٬ فروتن٬ دوامی و کریمی بر روی نوار ضبط شده و اکنون به صورت آثار و مدارکی گرانبها در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است. به
یمن کوشش های بسیاری که از روزگار میرزا عبدالله تاکنون در حفظ و اشاعه این نغمه ها٬ درقالب نظمی به عنوان ردیف صورت گرفته٬ امروز چندین روایت ضبط شده و به نت
درآمده٬ بسان گنجینه هائی از موسیقی ایرانی٬ در دسترس پویندگان و هنرمندان است.

moien-280-228-2

تعویض سیم های سه تار

تعویض سیم های سه تار

– حدود ۸۰ سانتی متر نخ قرقره را با گره زدن یا خیس کردن و یا استفاده از مقدار کمی سریش به دور گوشی می پیچانیم.(در جهت خلاف عقربه های ساعت)
– حدود ۱۲۰ سانتی متر از سیم مورد نظر را جدا کرده ودو سر آن را به صورت زنجیر وار می پیچیم؛البته چندین روش برای حلقه کردن سیم وجود دارد که در اینجا یک روش را توضیح می دهیم. برای این منظور حدود ۵ سانتی متر از سر سیم را روی طول سیم قرار می دهیم، طوریکه یک حلقه درست شود ، بعد با انگشت اشاره و شست حلقه را می فشاریم و با انگشتان دست دیگر شروع به تاباندن سیم می کنیم. باید دقت نمود که سیمها بصورت زنجیر و بهم بافته شوند و یکی تنها بدور دیگری بیچیده نشود. در این قسمت نیز میتوان از دستگاه کوچکی به نام سیم تاب که توسط استاد قنبری مهر طراحی شده هم کمک گرفت. برای اطمینان از گره درست و سالم می توان پس از انداختن سیمها هر کدام را با دست گرفته و کشید تا از باز نشدن آن در ضمن نوازندگی حتم داشته باشیم.در ضمن هر جفت سیم در تار حتما باید از یک قرقره جدا شود.چون این احتمال وجود دارد که جنس سیمهای هر قرقره متفاوت باشد و صدای یک جنسی ندهد. به همین دلیل نیز در صورت پاره شدن و یا آسیب یک سیم, هر دو سیم با هم تعویض میشود.(یک پیشنهاد مفید این است که قبل از گره زدن سیم اصلی , و از انجایی که گره سیم برای کوک ماندن ساز بسیار مهم است, می توان با استفاده از سیمهای کهنه که از روی ساز باز می شود چندین بار گره زدن را تمرین کرد و در نهایت سیم نو را گره زد.)
– یکی از دو سر حلقه شده سیم را که گره ضعیفتری دارد را به نخ قرقره گره می زنیم و سر دیگر که گره حلقه بهتر شده را در سیم گیر قرار می دهیم، سپس در حالیکه گوشی را در جهت خلاف عقربه های ساعت می پیچانیم، با دست دیگر سیم را می کشیم که محکم و در حالت کشش به دور گوشی بسته شود .این کار باعث میشود تا سیم روی گوشی فر نخورد چون در صورت فر خوردن در زمان نوازندگی به آهستگی کوک باز می کند و نوازنده را آزار می دهد. باید توجه داشت که سیم به صورت نامنظم روی گوشی پیچیده شودو به اصطلاح سیم روی سیم بیفتد و خود را محکم کند و در حین نوازندگی کشش سیم کم نشود . اما در دورهای آخر سیم باید در راستای شیار شیطانک بسته شود که سیم از روی گوشی تا شیطانک به صورت صاف قرار گیرد .
– بعد از کوک کردن سیم، چندبار آنرا گرفته و به آرامی به سمت بالا در حدود یک سانتیمتری می کشیم که در این صورت سیم مقداری کش می آید که با کوک کردن مجدد به فرکانس مورد نظر می رسیم .( نکته ایمنی بسیار مهم اینکه به دلیل احتمال پاره شدن سیم در زمان کشیدن سیم برای اطمینان از محکم شدن گره ویا کشش ان برای جا انداختن سیم , صورت خود را در حین اینکار از ساز به حد کافی دور نگاه داریم).
نکته بسیار مهمی قابل ذکر است که در صورت عدم رعایت آن کوک کردن تار یکی از مشکلترین کارهای دنیا میشود و آن اینکه در برخی از موارد هنگام کوک کردن، سیم در شیار شیطانک یا خرک حرکت نرم خود را ندارد و به اصطلاح گیر می کند. در اینگونه موارد باید شیارها را به پودر مخصوص(که خصوصا برای این کار ساخته میشود) یا صابون و یا در دسترس تر از همه پودر مغزی مداد (گرافیت) آغشته کرد تا حرکت سیم در آنها روان شود .این کار چنانچه در مقاله کوک تار نیز گفته ایم باعث ثابت ماندن کوک در حین نوازندگی میشود.
– برای جلوگیری از آسیب رسیدن به پوست و بجا نماندن جای فشار سیمها بروی کاسه تار در انتهای دهنه بزرگ (محلی که سیمهای تارروی کاسه مینشیند ,حد فاصله خرک وسیمگیر)چیزی مثل برشی از کاغذ ، مقوای گلاسه ، تیغ ژیلت ، پوست چند لایه تار ، پوست دف یا چسب کاغذی قرار می دهیم.
یک نکته بسیار مهم این که پس از انداختن سیم ها, سعی کنید ته سیم باقی مانده از گره را با خم و راست کردن از بیخ محل گره بشکنید تا هیچ زایده ای از آن باقی نماند که در حین نوازندگی در مچ دست ایجاد خراش یا زخم کند.از بریدن یا قطع آن هم خوداری کنید ,چون حتما از انتها قطع نمی شود و ته سوزن مانندی باقی می ماند که در دست فرو می رود.
– زمان تعویض سیم بستگی به ساعات تمرین روزانه ، فشار دست نوازنده ، مرغوبیت سیم، رطوبت محیط و … دارد . معمولا سیم ها بعد از مدتی دچار زنگ زدگی ، رنجه شدن در قسمت پشت پرده ها ( در اثر انگشت گذاری ) ، عدم پایداری کوک ، دو صدایی و گز زدن می شوند که در این صورت باید تعویض شوند .این زمان از چند روز برای نوازنده پرتمرین حرفه ای , تا چند ماه برای نوازنده تفننی می تواند متفاوت باشد.

منبع: http://www.raminjazayeri.com