واژه نامه موسیقی

واژه نامه موسیقی

واژه نامه ها معمولا توضیحات مختصری در مورد اصطلاحات فنی و تخصصی آن رشته یا دسته بندی در اختیار بیننده قرار می دهند که از بهتزین واژنامه ها در زمینه موسیقی می توان به سایت ویکی پدیا اشاره نمود همچنین از واژه نامه مفصل  مرکز موسیقی و سرود صدا و سیما می توان یاد کرد که بخشهایی از این واژه نامه ها در زیر آورده شده اند

ارکستر یا سازگان به مجموعه‌ای از نوازندگان و سازهایی که باهم به اجرای قطعات موسیقی می‌پردازند، اطلاق می‌شود.

هر ارکستر به‌طور معمول براساس قرارگرفتن نوع و تعداد سازها در آن نامگذاری می‌شود. برای نمونه، ارکستر سمفونی، که به‌عنوان بزرگترین نوع ارکستر شناخته می‌شود، بدان معناست که در آن از تمام گروه‌های سازی استفاده شده و تقریباً تمامی سازهای موسیقی کلاسیک غربی در آن وجود دارد. ارکسترهای کوچک‌تر، که بخشی از سازهای موسیقی کلاسیک در آن قرار دارد، با نام‌های دیگر از جمله ارکستر مجلسی نامیده می‌شوند. ارکستر مجلسی به ارکستری گفته می‌شود که در آن از سازهای زهیِ آرشه‌ای، سازهای بادی چوبی و سازهای کوبه‌ای و سازهای کلیدی همچون پیانو می‌تواند استفاده شود.

در برخی از موارد، بعضی از عنوان‌ها برای ارکسترها استفاده می‌شود، که این نام‌ها اشاره‌ای به نوع سازهای به‌کاررفته یا نقش سازها در این ارکسترها ندارد و این نامگذاری‌ها تنها برای تشخیص‌دادن ارکسترهای مختلف در یک منطقه یا شهر استفاده می‌شود. برای نمونه، ارکستر فیلارمونیک معمولاً از سوی انجمن دوستداران موسیقی در هر شهر (انجمن فیلارمونیک) پشتیبانی مالی می‌شود و در این ارکسترها معمولاً از نوازندگان خبره و چیره‌دست هر شهر استفاده می‌گردد. البته ساختار ارکستر فیلارمونیک، ازنظر سازی، به‌صورت ارکستر سمفونیک یا ارکستر بزرگ است، مانند ارکستر فیلارمونیک برلین و ارکستر فیلارمونیک لندن. در ارکسترها رهبر ارکستر مهم‌ترین نقش و در واقع قلب ارکستر به شمار می‌رود.

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

استاکاتو (Staccato)
شیوه ای کوتاه و مقطع از اجرای یک ملودی
ایده ثابت (Idee fix)
ملودی ثابتی که در چند مومان یک اثر طولانی برای بیان یک ایده بکار میرود
بداهه نوازی (Improvisation)
آفرینش موسیقی همزمان با اجرای آن
پلی تنالیته (Polytonality)
سازماندهی صداهای دو یا چند گام که بطور همزمان بکار میروند.پلی تنالیته اعلب در سده ی بیستم مورد استفاده قرار می گرفت
پلی ریتم (Polyrhythm)
استفاده از دو یا چند ریتم مستقل و متضاد بطور همزمان که اغلب در موسیقی سده ی بیستم یافته میشود
پیتسی کاتو (Pizzicato)
نواختن یک ساز زهی کمانی با زخمه زدن بر سیمها،به جای آرشه کشی بر آن
پیش درآمد (Prelude )
قطعه کوتاهی که معمولا به عنوان مقدمه در یک فوگ یا در سایر قطعات موسیقی بکار میرود . یا یک قطعه ی کوتاه برای پیانو را گویند
تریوله
هنگام نگارش ریتم،سه نوت با ارزش زمانی مساوی،در زیر یک خط منحنی فرار میگیرند و عدد ۳ در بالای آن ها نوشته میشود واین سه نوت تنها با ارزش زمانی ۲ نوت نواخته میشوند
تونالیتی
نوت اصلی،گام اصلی و آکوردی که در یک قطعه با سایر پرده ها در یک آهنگ ارتباط می یابد
داکاپو (Da Capo)
علامتی که نشان می دهد بخش آغاز قطعه باید تکرار شود
ریتم
جریان منظم موسیقی در زمان،الگوی کشش های معین نوت ها و سکوتها در موسیقی
ساختار هموفونیک (Homophonic texture)
اصطلاحی برای بیان موزیکی که ملودی اصلی آن با آکوردهای همراهی میشود
ساز زهی (String instrument)
سازی که صدایش با ارتعاش سیمها به وجود می آید.سازهایی که ممکن است با کمان نواخته شوند یا به آن ها زخمه زده شود.سازهای زهی ارکستزی عبارتند از ویولون،ویولا،ویولون سل،کنتر باس و هارپ
ساز کوبه ای (Percussion instrument)
سازی با کوک ثابت که صدای آن به وسیله ضربه زدن با دست یا با چوبه یا تکان دادن یا کشیدن تولید میشود.این سازها عبارتند از تیمپانی،سایر طبل ها،دایره زنگی ،سه گوش،سنج ها ، و زیلوفون ها
کلاویه
اصطلاح کلی برای ساز شستی دار
کوتو (Koto)
نوعی زیتر با سیزده سیم ابریشمی یا نایلونی که بر سراسر بدنه ی عمیق آن. که شش فوت درازا دارد،کشیده شده و با تغییر خرک های متحرک کوک دلخواه بدست میآید
گلیساندو(Glissando)
سر خوردن سریع بطرف بالا و پایین در یک گام . لغزش سریع بر روی پرده ها
لیبرتو (Libertto)
متن یک اپرا
ملودی
گروهی از نوت های منفرد که به یک کل مشخص است
موسیقی فولک
معمولا موسیقی که اصل ان مشخص نیست و بطور شفاهی منتقل میشود.امروز این اصطلاح به موسیقی مردم اطلاق میشود که سبک و رنگ و بوی هنر فولکوریک دارد
نشانه بمل (Flat sign)
نشانه که نوت را نیم پرده پایین تر نشان میدهد
نوت دو نقطه
الگوهای ریتمیک کوتاه بلندی که یک نوت کوتاه تر به دنبال یک نوت نقطه دار می آید
نوت نقطه دار
نوتی با یک نقطه در سمت راست آن . این نقطه نصف ارزش نوت اصلی را دارد که به خود نوت اضافه می شود
نیم پرده (Half step)
کوچک ترین فاصله که در موسیقی غرب بکار میرود برای مثال فاصله ی میان سی و دو
Leading tone
پرده هفتم یا تونیک یک گام که با نیم پرده فاصله، به نوت آخر ختم میشود
ابوالچب
نغمه ای است در ماهور راست پنج گاه و همایون
ابوعطا
یکی از متعلقات دستگاه شور، گه گامش با آن یکی است و تنها اختلاف آن با شور در توقف مکرر روی درجه چهارن (نت شاهد) و درجه دوم نت ایست.
اپرا (Opera)
نمایشی که با همراهی ارکستر اجرا میشود و معمولا اجرایی به مقیاس بزرگ است در برگیرنده ی آوازخوانان سلو،دسته های کر،ارکستر ،لباس ها و صحنه پردازی
اتود (Etude)
قطعه ای که برای کمک به مشکلات خاص فنی یک اجرا کننده ی ماهر طراحی شده است
آرایش خورشید
از الحان سی گانه باربد است در برهان قاطع نام این آواز آرایش جهان آمده است.
آرپژیو/آکورد شکسته
صدای پرده های منفرد یک آکورد ، به ترتیب و نه بصورت همزمان.
ارکستر
گروه نوازندگان با مجموعه سازها که با هم یک قطعه موسیقی را اجرا کنند
اشکنه
نام نوایی از موسیقی است ( دوره ساسانیان )
آشورآوند
اط اصطلاحات موسیقی است گوشه ای در دستگاه ماهور و راست پنج گاه
اصول ثقیل
یکی از هفده موسیقی و اصول را به هندی تال گویند
اصول خفیف
یکی از هفده اصول موسیقی
اصول دار
در هیات نوازندگان کسی را گویند که اصول نگاه دارد یا با اشارات دست و چوب و با ضرب آنان را به اصول رهبری کند. آن که با طبل یا دف یا دورویه (دایره) اصول را نگاه دارد و خوانندگان و رقاصان و ورزشکاران را رهبری کند.
اصول فاخته
نوع یازدهم از هفده گونه اصول در موسیقی است. آن را فاخته هم خوانند و نام صوتی هم است
افشاری یا افشار
نغمه ای از دستگاه شور است. گوشه های مهم آن عبارتند از درآمد، جامه دران، مثنوی پیچ، قرایی، شاه خنایی
آکاپلا
موسیقی کرال ، بدون همراهی ساز
آکسان
صدای قوی. آکسان ممکن است بر حسب تاکید،کشش زمانی یا چگونگی یک آهنگ پدیدار شود
آکورد
هر گاه بیش از ۲ نت روی هم و در یک زمان نواخته شوند به طوری که شنونده یک صدارا بشنود، یک آکورد ساخته ایم. برای مثال اگر سه نت دو، می و لا را در یک زمان به صدا در بیاوریم تشکیل یک آکورد را داده ایم، آکوردها بر حسب نت های تشمیل دهنده و فواصل، فرم انگشت گذاری و صداهایی که تولید می کنند نام گذاری و دسته بندی می شوند
آکورد
ترکیب معنا دار سه نوت یا بیشتر
آواز
صوت، آواز، بانگ، آهنگ، خوانندگی
اوج
در آوازهای دشتی اصفهان و کرد بیات اجرا می گردد. در شور به آن سلمک هم می گویند (به آن عشاق نیز اطلاق می شود) و همچنین از گوشه های دستگاه شور نیز می باشد.
اوراتوریو ( Oratorio)
اجرایی در مقیاس بزرگ شامل دسته های کر،خوانندگان سلو و ارکستر که معمولا برای نقل داستان تنظیم می شود . بدون صحته پردازی یا لباسهای فاخر؛ اصولا بر اساس داستانهای انجیل قرار دارد
اورنگی
یکی از الحان سی گانه باربد است
اوفر
هشت ضرب (دیک دک دک دیک دیک دک) از ضربهای موسیقی ایران است
ایدیوفون (Idiphone)
سازهایی چون زنگ ها ، ناقوس ها ، جغجغه ها یا زیلوفون ها که صدایشان بوسیله مواد تشکیل دهنده ی ساز تولید میشود و کشش در آن ایجاد نمی شود
آیین جمشید
از آوازهای سی گانه باربد. این لحن را نظامی سازنوروز خوانده است. نام لحن دوم از سی لحن باربد (برهان قاطع)
بادآورد
نام نوایی از موسیقی (نام دوم از هشت گنج خسروپرویز
باده نوشین
نامی از نامهای موسیقی
باروزنه
نام نوایی است از موسیقی
باغ سیاووشان
نام نوایی است از موسیقی و یکی از الحان سی گانه باربد است
باغ شهریار
دستانی از موسیقی ایرانی و از دستهایی که باربد در وصف و ثروت خسروپرویز ساخته بوده است
باغ شیرین
نام نوایی از موسیقی و لحن چهارم از سی لحن باربد
برافشان
(دیک دک دیک دک دیک دک دک دک) از ضربهای موسیقی ایران است.
برگردان مسیحی
از گوشه های موسیقی ایرانی در دستگاه شور است
بستان شیرین
نام نوایی است از موسیقی که آن را باغ شیرین هم نامیده اند
بسته صفاهان
نامی از الحان موسیقی
بسته نگار
یک نوع تحریر است که در افشاری سه گاه چهارگاه ماهور و ارست پنجگاه اجار میشود نوعی سرور و راگنی و نقشی از موسیقی است
بغدادی
تحریری است ادر آواز ابوعطا به روایت مرحوم کریمی و ردیف میرزاحسینقلی
بیات اصفهان
از دستگاه همایون منشعب می شود که تنها آواز دستگاه همایون است
بیات ترک
از نغمه های شور است که بعضی از گوشه های آن عبارتند از درآمد، قطار و فیلی
بیات کرد
یکی از آوازهای ۵گانه متعلق به دستگاه شور است که به آن کرد بیات هم می گویند
پارتیتور
صفحه نوت نویسی شده که همه ی بخش های یک آنسامبل موسیقی را با تخصیص خطوط حامل جداگانه به هر بخش که هم زمان نوتهای ریتمیک را که با حرکات عمودی دست رهبر ارکستر هماهنگی دارد تنظیم میکند
پالیزان
از نغمه های دوره ساسانی است
پر کوهغان
نوایی است از سی و یک لحن معروف
پرتو فخار
دومین آوازی که باربد براس خسروپرویز خواند و خسرو را چنان خوش آمد که گفت همه اضعای بدن من می خواهند برای بهره بردن از آن سراپا گوش گردند.
پرچم (Flag)
خط شکسته ای که به دنباله ی نوت متصل می شود و نشان میدهد که یک نوت خاص نسبت به نوت های اطراف آن چه اندازه باید کشش داشته باشد
پرده (Step)
فاصله میان دو نوت متواتر در گام
پرده تنگ
نام الحان موسیقی
پرده چغانه
نام نوایی از موسیقی
پرده خرم
نام نوایی از موسیقی
پرده دیر سال
نام پرده ای است از موسیقی
پرده زنبور
نام پرده ای است از موسیقی
پرده عنقا
نام پرده ای است از موسیقی
پست لود (Postlude )
قطعه ی پایانی. بخشی که در انتهای موسیقی آوازی می آید و بوسله ی پیانو در ارکستر و بدون آواز نواخته میشود
پنجه کردی
یک نوع درآمد در دستگاه شور می باشد که به آن پنجه شعری هم می گویند
پیش درآمد
نوعی قطعه ضربی است که درواقع قسمتهای مهم یک دستگاه است که با ضرب یکنواخت سه ضرب و دوضرب و چهار ضرب اجرا می شود
تخت اردشیر
نام نوایی است از موسیقی در دوره ساسانی
تخت طاقدیس
نام گوشه ای در نوا، سه گاه و افشاری است و یکی از الحان سی گانه باربد است
ترکی ضرب
سزده ضرب است (دیک دیک دک دک دک دیک دک دیک دک دیک دک) از ضربهای موسیقی ایران است.
تصنیف
عبارت است از آهنگهای کوتاهی که همواره با شعر توام بود و بر مضامین خاصی ساخته می شده است
ثقیل
سی و شش ضرب است که از ضربهای موسیقی ایرانی می باشد
جالینوس
نام نوایی است از موسیقی
جامه دران
از نغمه های ساخته نکیسا و متعلق به دوره ساسانی در مایه اصفهان و افشاری است که گویند نکیسا این نوا را چنان خوب نواخت که حضار مجلس همه جامه ها به تن پاره کردند و مدهوش افتادند
جرق
مقام موسیقی پرده موسیقی
جفت ساز
یکی از فنون و هنرهای سازندگی و صصفتی از صفات سازهای زهی
جمش
نام آوازی است
جمله موسیقی
یک قطعه موسیقی از چند جمله تشکیل می شود که هریک از آنها دارای یک معنی کامل است
جهارت
آهنگی است در موسیقی
جوانویه
نام آهنگگکی است در موسیقی
چارضرب
نوعی از نوازش ساز که به زبان هندی جوتالا گویند و نوعی نواختن ضرب که در زورخانه معمول است
چارگاه
چهارگاه را ببینید

منبع : مرکز موسیقی و سرود صدا وسیما  http://music.irib.ir

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید