اجزای ساز سه تار

اجزای ساز سه تار

 

طول کاسه ۲۲ تا ۱۸ سانتی متر است و عمق کاسه را بین ۱۲ تا ۱۶ سانتیمتر می گیرند. بر روی کاسه سه تار صفحه نازک چوبی تعبیه می شود که خرک بر روی آن قرار دارد. در قسمت بالای صفحه به منظور خروج صدا ، چند سوراخ ایجاد می کنند. دسته سه تار به ضخامت ۵/۳ سانتی متره که به وسیله زه باریکی روی آنرا پرده بندی می کنند و این پرده بندی دو نوع می باشد : اصلی و فرعی . پرده های اصلی ۱۶ تا هستند و چهارلایی بسته می شوند. پرده های فرعی ۸ تا هستد و سه لایی در بین پرده های اصلی بسته می شوند. گاهی جمع پرده ها به ۲۸ هم می رسه. طول دسته سه تار بین ۷۶ تا ۸۰ سانتیمتره ولی طول دسته از شیطانک به بالا، بین ۴۰ تا ۴۸ سانتی متر هست.

پنجه در قسمت بالای سه تار قرارگرفته و گوشیها در این قسمت واقع هستند. طول پنجه در سه تار در حدود ۲ سانتی متره.

اسامی سیمهای سه تار

نام سیمهای سه تار که اهل فن آنها رو اوتار می نامند به شرح زیر میباشد:

سیم اول” حاد” یا سیم سفید از فولاد نازک به قطر تقریبی ۲۰ تا ۲۲ میکرون ( در حال حاضر با نت دو زیر خط حامل کوک می شه ) که به گوشی آخری روی دسته بسته می شود.

سیم دوم ” زیر” یا سیم زرد یا قرمز از برنز نازک به قطر تقریبی ۲۳ تا ۲۵ میکرون ( در حال حاضر با نت سل زیر خط حامل کوک می شه ) که به گوشی روی دسته نزدیک شیطانک بسته می شود.

سیم سوم” زنگ یا مشتاق” هست به رنگ سفید ، از فولاد به قطر تقریبی ۲۰ تا ۲۲ میکرون ( این سیم در خور مایه آهنگ متغیر کوک می شه ) که به گوشی آخری بغل دسته بسته می شود. این سیم را میرزا محمد تربتی خراسانی ملقب به ” مشتاق علیشاه” در اوایل عهد قاجار اضافه کرده است.

سیم چهارم ” بم” یا سیم زرد یا قرمز از برنز نازک به قطر تقریبی ۳۵ تا ۴۰ میکرون ( این سیم نیز در خور مایه آهنگ متغیر کوک می شود ) که به گوشی روی دسته بسته می شود.

کاسه

کاسه به دو طریق ساخته می شود:

 

در اجزای ساز سه تار  دقت زیادی لازم است  برای این مهم  یکی از موارد کاسه ساز است که مرغوبترین نوع آن از چوب توت است که بایستی بدون گره باشه و رگه های چوب در اطراف به موازات صفحه قرار گرفته و آبخوری چوب در ته کاسه باشد. ضخامت کاسه بین ۳ تا ۵ میلی است که بایستی در قسمت سیم گیر ضخیم و در قسمت های دیگر نازکتر و نیز طول کاسه در قسمت بالا در حدود ۲۵ و عمق آن ۹/۱۲ سانتی متر باشه.

گلوی کاسه در حدود ۷ سانتی متر است که به دسته متصل میشود ( حدود ۷ سانتیمتر از کاسه باید باریک و تقریبا در ردیف دسته قراربگیرد) . قسمتی از گلوی کاسه ، در حدود ۴ سانتی متر آن ، به وسیله دسته پر می شود و ۳ سانتی متر آن خالی است. داخل کاسه باید صاف و بدون زواید باشه. عرض کاسه در حدود ۸/۱۳ سانتی متر میباشد.سه تار

دسته

دسته باید از چوبی انتخاب شود که حداکثر استحکام و حداقل وزن را داشته باشد که معمولا از چوب گردو استفاده می شود. روی دسته باید قدری محدب باشد. رنگی که برای دسته به کار می رود باید از جنسی باشد که در شرایط مختلف ایجاد چسبندگی نکرده جلای خود را نیز از دست ندهد. زاویه دسته نسبت به کاسه باید طوری باشد که وقتی خرک و سیمها روی ساز قرار گرفت، فاصله سیم با سطح زیر آن در ناحیه خرک و قسمت گلوی ساز، یکسان نباشد بلکه در ناحیه گلو حدود ۲ میلی متر سیم پایین تر از ناحیه خرک باشد. این موضوع در انتقال ارتعاشات به صفحه ساز اثر مهمی دارد.

صفحه – اجزای ساز سه تار

صفحه باید از چوب توت بدون گره که دارای رگه هایی ریز باشد انتخاب شود و رگه ها بایستی به موازات دسته قرار بگیرند ( یعنی به موازات سیم) چون رگه ها معمولا از ریز شروع و به تدریج درشت تر می شوند، بهتر است رگه های ریز در پایین و رگه های درشت در بالا باشند.

ضخامت صفحه باید در وسط حدود ۲ میلی متر و در اطراف آن که به کاسه متصل می شه، حدود ۵/۰ میلی متر باشه. صفحه باید محدب بوده و قسمت وسطش از اطراف در حدود ۲ میلی متر بلند تر باشد.

خرک- اجزای ساز سه تار

خرک را معمولا از چوب شمشاد می سازند. طول خرک در قسمت بالا حدود ۴ سانتی متر است. خرک به شکل سه پایه ساخته می شه. پایه وسط به صورت منحنی یه که حداقل تماس را با صفحه دارد. زاویه های خرک بایستی به شکل منحنی در بیایند . ارتفاع خرک باید طوری باشد که در گلوی ساز فاصله سیم با قسمت زیر آن حدود ۵/۲ میلی متر باشد . شیارهایی روی خرک تعبیه می کنند که سیم در آنها قرار بگیرد که بایستی حداقل عمق را داشته باشند.

سیم گیر -اجزای ساز سه تار

سیم گیر رو معمولا از شاخ بز کوهی می سازند که به شکل بیضی می باشد و ابعاد آن تاثیری در ساز ندارد، اندازه آن بسته به ذوق سازنده است، و باید طوری باشد که با ساز تناسب داشته باشد . طول سیم گیر مهم نیسیت ولی عرض آن که قرارگاه سیم می باشد، اهمیت دارد.

عرض سیم گیر در حدود ۸ میلی متر بیشتر از عرض رویی آن هست ( منظور حداکثر عرض روی دسته است) تا سیم انحراف نداشته و فشار اضافی بر آن تحمیل نشود. قسمت بالای سیم گیر که سیمها را نگه می دارد ، بایستی به چهار قسمت مساوی تقسیم شود و این تقسیم به وسیله سه شکاف صورت می گیرد.

شیطانک

جنس شیطانک از عاج یا استخوان هست و گاهی از شاخ بز کوهی هم ساخته می شود و ممکن است آن رو از چوب هم بسازند . شیارهای شیطانک نیز مانند شیارهای خرک باید حداقل عمق را داشته باشند. ارتفاع شیطانک حداکثر ۵/۱ میلی متر هست. بالای شیطانک که محل موازنه سیم است ، باید طوری باشد که تماس سیم با شیطانک به حداقل برسد.

گوشی

گوشی باید از چوب محکم ساخته شود. سر گوشی باید طوری باشه که براحتی در بین انگشتان قرار بگیره و نیرو را منتقل کند. حالت گوشی در داخل حفره باید طوری باشد که هم راحت حرکت کند و هم در نقطه دلخواه محکم بایستد.

پرده

پرده باید ظریف و صاف و محکم باشد. در قسمت پایین دسته چون فاصله پرده ها کم می شود، بهتر است از پرده نازکتر استفاده شود. پرده قبل از شیطانک باید محکمتر از پرده های معمولی بسته شود. ضمنا دور و نزدیک بودن اون به شیطانک، در تنظیم صدای ساز موثر می باشد. نوازنده ی با تجربه خود میتواند جای مناسب آن را پیدا کند.

سوراخهای صفحه

برای ایجاد صدای بهتر، چند سوراخ روی صفحه لازم است. معمولا ده سوراخ بر روی صفحه مشاهده می شود که یک سوراخ بزرگتر از بقیه است. شکل و نحوه استقرار سوراخها به سلیقه سازنده بستگی دارد.

 

منبع :   http://www.cloob.com/timeline/answer_79493_978312

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید